Wie op hoge leeftijd zorg nodig heeft of kampt met een psychisch probleem, maakt in Spanje niet overal dezelfde kans op goede hulp. Woont diegene ook nog in een klein dorp in de España vaciada (het lege Spanje), dan stapelen de problemen zich op.
Een academisch onderzoek noemt dit de “doble brecha”, de dubbele kloof. Het gaat om de combinatie van persoonlijke kwetsbaarheid, zoals hoge leeftijd, zorgbehoefte of een psychische aandoening, met de nadelen van wonen in een vergrijsd en dunbevolkt gebied met weinig publieke voorzieningen.
Het onderzoek is van de hand van hoogleraar María José Vicente Vicente van de Universidad Complutense in Madrid en verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Barataria. Zij bracht in kaart hoe het in Spanje is gesteld met de toegang tot zorg bij dependencia (afhankelijkheid van zorg), geestelijke gezondheidszorg en teleasistencia (teleassistentie op afstand), en concludeert dat de regionale verschillen groot blijven, vooral voor ouderen en mensen met een psychische kwetsbaarheid op het platteland.
Waarom is Castilla y León zo’n duidelijk voorbeeld?
Volgens nieuwsmedium Diario de León, dat het onderzoeksbureau EFE citeerde, sluit de conclusie nauw aan bij de situatie in Castilla y León. Deze regio hoort bij de meest vergrijsde en ontvolkte gebieden van Spanje. Een lage bevolkingsdichtheid en grote afstanden maken het duur en lastig om zorg fysiek aan huis of in de buurt te organiseren, wat de gelijke toegang tot de verzorgingsstaat onder druk zet.
Niet alleen leeftijd of zorgbehoefte spelen dus mee; ook de woonplaats zelf is een factor van kwetsbaarheid. In regio’s met veel plattelandsgebied kiezen gezinnen vaker voor een financiële vergoeding om zelf mantelzorg te verlenen dan voor professionele hulp aan huis. De reden is simpel: in dunbevolkte streken is er vaak niet genoeg vraag om professionele zorgdiensten rendabel in te richten. Dat drukt de kosten van reistijd en personeel op, en het zijn vooral vrouwen die deze zorglast dragen. Wie er zelf mee te maken krijgt, merkt al snel hoezeer wachttijden en kosten verschillen tussen regio’s.
Wat betekent dit voor de geestelijke gezondheidszorg?
Op het gebied van salud mental (geestelijke gezondheidszorg) is de kloof tussen stad en platteland minstens zo zichtbaar. Gespecialiseerde hulp concentreert zich vooral in steden, terwijl kleine gemeenten moeite hebben om toegang te krijgen tot psychologen, psychiaters en gespecialiseerde voorzieningen.
De gevolgen reiken verder dan alleen de afstand tot een spreekuur. Late diagnoses, moeizame opvolging van behandelingen en een grotere afhankelijkheid van de huisarts als eerste aanspreekpunt komen vaker voor. In een regio als Castilla y León, met veel kleine en vergrijsde gemeenten, betekent een afspraak bij een specialist al snel een flinke reis. Dat risico voor gelijke toegang tot zorg noemt de onderzoeker een van de grootste uitdagingen voor de regio.
Kan digitale zorg dit probleem oplossen?
Digitalisering en teleassistentie worden vaak gepresenteerd als oplossing, maar de onderzoeker is voorzichtig. Castilla y León scoort gemiddeld op digitale connectiviteit en de invoering van teleassistentie binnen een gemengd zorgmodel. De effectiviteit hangt echter af van zowel technische dekking als de digitale vaardigheden van gebruikers, vooral bij oudere inwoners.
Technologie kan zorg aanvullen, maar vervangt zelden de aanwezigheid van een professional, een huisbezoek of nabije zorg wanneer iemand kampt met complexe afhankelijkheid of cognitieve achteruitgang. Dat sluit aan bij wat SpanjeVandaag eerder al vaststelde: voor bijna 800.000 Spanjaarden is het dichtstbijzijnde ziekenhuis meer dan een uur rijden, met Castilla y León als een van de zwaarst getroffen regio’s.
Wat stelt het onderzoek voor als oplossing?
De studie pleit voor herziening van de financieringsmechanismen en meer op het platteland toegesneden zorgmodellen, met multidisciplinaire teams, betere afstemming tussen zorg en welzijn, en meer gemeenschapsvoorzieningen. Ook zouden overheden bij nieuw beleid rekening moeten houden met territoriale gevolgen, zodat woonplaats niet langer bepaalt of iemand toegang heeft tot essentiële zorg.
Ontvolking is dus niet alleen een demografisch of economisch verschijnsel. Het raakt rechtstreeks aan gelijke toegang tot gezondheids- en sociale zorg, met de zwaarste gevolgen voor wie al kwetsbaar is. In provincies als León, Zamora, Soria en Palencia, waar vergrijzing en spreiding het sterkst spelen, wordt die dubbele kloof een van de grootste uitdagingen voor de territoriale samenhang van de Spaanse verzorgingsstaat.
Wat betekent dit voor Nederlandse en Belgische ouderen in Spanje?
Voor wie als Nederlander of Belg overweegt op hogere leeftijd in een Spaans dorp te gaan wonen, is dit onderzoek relevant. Een rustige finca in een klein gehucht in Castilla y León of Extremadura klinkt aantrekkelijk, maar de afstand tot een huisarts, specialist of psycholoog kan flink oplopen zodra zorg nodig is. Het herstel van de bevolking op delen van het Spaanse platteland verandert daar vooralsnog weinig aan: de zorginfrastructuur groeit niet automatisch mee met nieuwe bewoners. Wie zich ergens vestigt, doet er verstandig aan om vooraf te informeren naar de nabijheid van medische voorzieningen en niet alleen te kijken naar huizenprijzen en rust. Vaak blijkt juist de dorpsbar of de lokale apotheek het eerste vangnet te zijn wanneer professionele zorg ver weg is.
(Bron: SpanjeVandaag 29/07/2026)
